Veterinerlik Uygulamalarında Hipokloröz Asit: Hayvan Hijyeni, Yara Bakımı ve Tesis Sanitasyonu

Veteriner hijyeni yalnızca hayvan bakım ortamlarının görünür şekilde temiz tutulmasından çok daha kapsamlıdır.

Veteriner klinikleri, hayvan hastaneleri, barınaklar, yetiştirme tesisleri, kanatlı kümesleri ve hayvancılık işletmelerinde mikroorganizmalar; hayvan temas yüzeylerinde, kafeslerde, muayene masalarında, ekipmanlarda, zeminlerde ve sık kullanılan diğer alanlarda bulunabilir.

Veteriner hekimler aynı zamanda yara, deri kontaminasyonu, kulak hastalıkları ve antimikrobiyal temizliğin gerekebildiği çeşitli klinik durumlarla da karşılaşmaktadır.

Veteriner hekimlikte giderek daha fazla araştırılan teknolojilerden biri hipokloröz asit (HOCl) ve aktif klor türleri içeren elektrolize su sistemleridir.

Bilimsel çalışmalarda HOCl veya elektrolize su; köpeklerde yara yönetimi, köpeklerde otitis externa, veteriner hastanelerinde hava hijyeni, kanatlı işletmelerinde sanitasyon ve hayvan taşıma kafeslerinin dezenfeksiyonu gibi çok farklı veterinerlik alanlarında incelenmiştir. [1]

Ancak veterinerlik uygulamalarının birbirinden ayrılması önemlidir.

Çevresel dezenfeksiyon için üretilen bir çözelti, doğrudan hayvana, kulağa veya yaraya uygulanmaya otomatik olarak uygun değildir. Konsantrasyon, formülasyon, saflık, pH, kullanım amacı ve mevzuata uygunluk mutlaka değerlendirilmelidir.

Hipokloröz Asit Nedir?

Hipokloröz asit antimikrobiyal aktiviteye sahip aktif klor türlerinden biridir.

Aynı zamanda doğal bağışıklık sistemiyle de ilişkilidir. Aktive olmuş bağışıklık hücreleri mikroorganizmalara karşı kullandıkları oksidatif savunmanın bir parçası olarak HOCl üretebilir.

Stabilize HOCl formülasyonları üzerine yapılan araştırmalarda geniş spektrumlu antimikrobiyal aktivite incelenmiş, aynı zamanda deneysel sistemlerde doku uyumluluğu değerlendirilmiştir.

HOCl içeren çözeltiler farklı yöntemlerle üretilebilir.

Elektrokimyasal üretim sistemlerinde su ve klorür içeren bir elektrolit işlenerek aktif klor türleri içeren çözeltiler oluşturulabilir.

Antimikrobiyal performansı etkileyen faktörler arasında:

• serbest aktif klor
• pH
• temas süresi
• organik kontaminasyon
• sıcaklık
• hedef mikroorganizma
• uygulama yöntemi
• çözelti formülasyonu

bulunur.

Bu ayrım veterinerlik açısından özellikle önemlidir; çünkü bir kulübe zemininin dezenfekte edilmesiyle bir yaranın irrigasyonu aynı koşullara sahip uygulamalar değildir.

Veterinerlikte Yara Yönetimi

Yaralar, HOCl'nin veteriner hekimlikte doğrudan araştırıldığı en önemli alanlardan biridir.

2026 yılında yayımlanan randomize klinik veteriner çalışmasında 34 köpekte bulunan 51 köpek ısırığı yarasında hipokloröz asit ile poliheksanid antisepsisi karşılaştırılmıştır.

Yaralar cerrahi olarak debride edilmiş ve ardından antiseptiklerden biriyle tedavi edilmiştir.

Araştırmada yara dekontaminasyonu açısından iki antiseptikten biri istatistiksel olarak diğerine üstün bulunmamıştır. Bununla birlikte araştırmacılar HOCl bazlı antiseptiğin daha kısa temas süresi açısından pratik bir avantaj sunduğunu bildirmiştir. [1]

Bu çalışma özellikle değerlidir; çünkü laboratuvar veya insan çalışmalarından çıkarım yapmak yerine doğrudan veteriner hastalar üzerinde klinik veri sağlamaktadır.

Aynı araştırmada köpek ısırığı yaralarının mikrobiyolojik açıdan ne kadar karmaşık olabileceği de görülmüştür. Yaraların büyük bölümünde bakteriyel kültür pozitif bulunmuş ve vakaların önemli bir bölümünde çoklu ilaca dirençli bakteriler tespit edilmiştir. [1]

Bu nedenle HOCl;

• cerrahi değerlendirme
• debridman
• gerektiğinde drenaj
• antibiyogram
• klinik olarak gerekli olduğunda sistemik antibiyotik
• veteriner hekim takibi

gibi uygulamaların yerine geçmemeli, uygun yara yönetiminin bir bileşeni olarak değerlendirilmelidir.

HOCl ve Yara İyileşmesi

Deneysel araştırmalar da HOCl bazlı yara solüsyonlarına olan ilgiyi desteklemektedir.

MRSA ile kontamine edilmiş domuz derin dermal yara modelinde, mekanik debridmanın ardından HOCl ile yara irrigasyonu uygulanan grupta kontaminasyon anlamlı şekilde azaltılmış ve serum fizyolojik uygulamasına göre bazı iyileşme parametrelerinde daha iyi sonuçlar görülmüştür. [3]

Stabilize HOCl'nin kullanıldığı daha eski hayvan modeli çalışmalarında da test edilen koşullar altında yara içindeki bakteriyel yük azalırken yara kapanmasının baskılanmadığı bildirilmiştir. [4]

İnsanlarda gerçekleştirilen randomize yara çalışmasında ise stabilize HOCl formülasyonuyla serum fizyolojiğe kıyasla daha düşük bakteriyel yük ve olumlu yeniden epitelizasyon sonuçları gözlenmiştir. İnsan verileri doğrudan veteriner hastalara genellenemese de stabilize HOCl'nin yara bakımında neden araştırılmaya devam edildiğini desteklemektedir.

Buradaki temel ayrım şudur:

Yara uygulamasında kullanılacak HOCl ürünü, bu tıbbi amaç için özel olarak formüle edilmiş ve doğrulanmış olmalıdır.

Endüstriyel veya çevresel dezenfeksiyon çözeltisinin doğrudan yaraya uygulanabileceği varsayılmamalıdır.

Köpeklerde Kulak Hijyeni ve Otitis Externa

HOCl, kronik otitis externa bulunan köpeklerde de araştırılmıştır.

20 köpeği içeren klinik veteriner çalışmasında hipokloröz asitle kulak yıkaması ile kontrol yaklaşımı karşılaştırılmıştır.

Her köpeğin bir kulağı HOCl ile, diğer kulağı karşılaştırma protokolüyle tedavi edilmiştir.

İki haftalık takip sonunda her iki uygulamada da klinik ve sitolojik skorlar önemli ölçüde azalmıştır. Ölçülen klinik sonuçlarda uygulamalar arasında anlamlı fark görülmemiş ve herhangi bir yan etki bildirilmemiştir.

Araştırmacılar test edilen koşullarda HOCl'nin köpeklerde otitis externa için uygun bir temizleme solüsyonu olduğu sonucuna varmıştır. [2]

Ancak bu sonuç her HOCl çözeltisinin hayvan kulağında kullanılabileceği anlamına gelmez.

Kulak uygulamasında veteriner kullanımına uygun formülasyon kullanılmalı ve kulak kanalı ile kulak zarının durumu veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Veteriner Klinikleri ve Hayvan Hastaneleri

Veteriner hastanelerinde insan sağlık kuruluşlarına benzer çevresel hijyen problemleri görülebilir.

Hayvanlar, personel, ekipmanlar ve ziyaretçiler sürekli olarak:

• muayene odaları
• tedavi alanları
• cerrahi hazırlık alanları
• kafesler
• bekleme alanları
• yoğun bakım alanları
• iyileşme alanları

arasında hareket eder.

Çevrede bulunan mikroorganizmalar yüzeyler, ekipmanlar ve havadaki partiküller yoluyla taşınabilir.

Güney Kore'deki küçük hayvan hastanelerinde yapılan 2026 tarihli bir araştırmada nötr elektrolize su kullanan yüksek basınçlı püskürtme sisteminin havadaki bakterilerin kontrolündeki etkinliği değerlendirilmiştir.

Araştırmacılar veteriner hastanelerindeki klinik açıdan önemli havadaki bakterileri tanımlamış ve uygulama sonrasında hava kaynaklı bakteri konsantrasyonundaki değişimi incelemiştir. [5]

Bu çalışma elektrolize su teknolojisinin yalnızca hayvanların klinik tedavisinde değil, veterinerlik ortamlarının hijyeninde de araştırıldığını göstermektedir.

Muayene Masaları, Kafesler ve Hayvan Temas Yüzeyleri

Hayvan bakım tesislerinde sürekli temas edilen veya kirlenen çok sayıda yüzey bulunur.

Potansiyel sanitasyon alanları:

• muayene masaları
• kulübeler
• kafesler
• taşıma kutuları
• besleme ekipmanları
• kritik olmayan veteriner ekipmanları
• zeminler
• duvarlar
• kapı kolları
• uygun yıkanabilir yüzeylerdir

Her dezenfektanın etkinliği yüzey temizliğinden büyük ölçüde etkilenmektedir.

Hayvan tüyü, dışkı, kan, yem, altlık ve diğer organik maddeler klor bazlı antimikrobiyal ürünlerin etkinliğini azaltabilir.

Bu nedenle görünür kirlenme genel olarak dezenfeksiyon uygulamasından önce uzaklaştırılmalıdır.

Hayvan yetiştirme tesislerinde yapılan çalışmalar da ön temizliğin elektrolize suyla dezenfeksiyonun etkinliğini artırabileceğini göstermektedir. [6]

Kanatlı Kümesleri ve Hayvancılık Tesisleri

Elektrolize su hayvansal üretim ortamlarında kapsamlı biçimde araştırılmıştır.

Yumurtacı tavuk yetiştirme tesisinde hafif asidik elektrolize suyu inceleyen bir çalışmada:

• toz
• dışkı
• tüy
• yem
• zemin
• duvar
• yemlik
• su borusu yüzeyleri

gibi alanlardaki mikrobiyal kontaminasyon değerlendirilmiştir.

Deney koşullarında uygulama çeşitli tesis yüzeylerinde bulunan mikroorganizmaları önemli ölçüde azaltmıştır.

Araştırmacılar ayrıca dezenfeksiyondan önce hedef yüzeylerin musluk suyuyla püskürtülmesinin uygulamanın etkinliğinde önemli rol oynadığını belirtmiştir. Bu sonuç fiziksel temizliğin antimikrobiyal uygulamadan önce yapılmasının önemini bir kez daha göstermektedir. [6]

Kanatlı Hayvan Taşıma Kafesleri

Taşıma kafeslerinin yeterince temizlenmemesi mikroorganizmaların hayvanlar ve işletmeler arasında taşınmasına katkıda bulunabilir.

Bir araştırmada plastik kanatlı taşıma kafeslerinde bulunan Salmonella Enteritidis üzerinde hafif asidik elektrolize su değerlendirilmiştir.

Farklı ön temizleme süreleri, uygulama süreleri ve aktif klor konsantrasyonları incelenmiştir.

Optimize edilen deney koşullarında suyla ön temizliğin ardından uygulanan hafif asidik elektrolize su, Salmonella Enteritidis miktarında yaklaşık 3,12 log10 CFU/cm² azalma sağlamıştır. [7]

Bu sonuç önemli bir prensibi desteklemektedir:

Yoğun kirlenmiş hayvan ekipmanlarına doğrudan dezenfektan uygulamak yerine önce temizlik, ardından doğrulanmış dezenfeksiyon uygulanmalıdır.

Hayvansal Üretimde Viral Kontrol

Elektrolize su önemli hayvan virüslerine karşı da araştırılmıştır.

Bir laboratuvar çalışmasında asidik elektrolize suyun Afrika domuz vebası virüsü (ASFV) ve avian influenza virüsü (AIV) üzerindeki virüsidal etkinliği veteriner dezenfektan etkinlik testleri kapsamında değerlendirilmiştir.

Etkinliğin serbest klor konsantrasyonuna ve organik kirlilik seviyesine büyük ölçüde bağlı olduğu gösterilmiştir.

Organik yük arttığında etkinlik için daha yüksek aktif klor konsantrasyonları gerekmiştir. [8]

Bu çalışma önemli hayvan virüslerine karşı aktivite göstermekle birlikte, kullanılan laboratuvar konsantrasyonları ve koşulları her işletme için evrensel uygulama önerisi olarak görülmemelidir.

Resmî hastalık kontrol protokolleri ve yerel veterinerlik mevzuatı her zaman dikkate alınmalıdır.

Hayvan Tesislerinde Hava Hijyeni

Hayvan barınaklarındaki havada:

• hayvanlar
• altlık
• yem
• dışkı
• toz
• havalandırma
• insan faaliyetleri

nedeniyle yüksek miktarda mikroorganizma bulunabilir.

Bu nedenle elektrolize suyun püskürtülmesi çevresel sanitasyon yöntemi olarak da araştırılmıştır.

Kanatlı tesisinde yapılan araştırmada asidik elektrolize suyun havadaki bakteri miktarını azaltabildiği, ancak püskürtme sırasında serbest klor konsantrasyonunun sıcaklık, başlangıç konsantrasyonu ve püskürtme mesafesine bağlı olarak değişebildiği gösterilmiştir. [9]

Bu durum önemli bir mühendislik noktasını ortaya koymaktadır:

Jeneratör çıkışında ölçülen konsantrasyon ile gerçek uygulama noktasına ulaşan konsantrasyon her zaman aynı olmayabilir.

Bu nedenle sisleme ve püskürtme sistemlerinde uygulama koşulları doğrulanmalıdır.

Organik Madde Kritik Bir Faktördür

Veterinerlik ortamlarında organik yük birçok ticari binaya kıyasla çok daha yüksek olabilir.

Örnekler:

• kan
• dışkı
• idrar
• hayvan tüyü
• yem
• altlık
• yara eksudası
• toprak
• biyolojik salgılardır

Organik maddeler aktif klorla reaksiyona girerek antimikrobiyal etkinliği azaltabilir.

ASFV ve avian influenza virüsleri üzerinde gerçekleştirilen çalışmada bunun etkisi açıkça görülmüştür: yüksek organik kirlenme koşullarında düşük organik yük koşullarına göre daha yüksek serbest klor konsantrasyonları gerekmiştir. [8]

Bu nedenle etkili bir veteriner tesis sanitasyonu genel olarak:

1. gerektiğinde hayvanların uygulama alanından çıkarılması
2. kaba kirlerin uzaklaştırılması
3. yüzeyin temizlenmesi
4. gerekiyorsa durulanması
5. doğrulanmış dezenfektanın uygulanması
6. gerekli temas süresinin sağlanması
7. gerektiğinde etkinliğin doğrulanması

aşamalarını içermelidir.

HOCl Teknolojisinin Potansiyel Veterinerlik Kullanım Alanları

Ürün formülasyonu, kullanım amacı, ekipman uyumluluğu ve yürürlükteki mevzuata bağlı olarak HOCl bazlı teknolojiler çeşitli veteriner ortamlarında değerlendirilebilir.

Bunlar:

• veteriner kliniklerinde çevresel hijyen
• hayvan hastanelerinin sanitasyonu
• kulübe ve kafes sanitasyonu
• hayvan taşıma ekipmanları
• büyükbaş/küçükbaş ve kanatlı tesisleri
• uygun ekipman yüzeyleri
• uygun ve ruhsatlı formülasyonlarla veteriner yara irrigasyonu
• veteriner kullanımına uygun ürünlerle köpek kulak temizliği
• çevresel mikrobiyal kontrol programları

olabilir.

Klinik uygulamalar ile çevresel dezenfeksiyon her zaman ayrı kategoriler olarak değerlendirilmelidir.

Neden Yerinde HOCl Üretimi?

Veteriner hastaneleri, hayvan barınakları, yetiştirme tesisleri ve hayvancılık işletmeleri önemli miktarda sanitasyon çözeltisi tüketebilir.

Yerinde elektrokimyasal üretim, büyük miktarda hazır dezenfektanın taşınması ve depolanmasına alternatif bir yaklaşım sunar.

Sistem tasarımına bağlı olarak su, tuz ve elektrik kullanılarak kullanım noktasında veya kullanım noktasına yakın bir yerde HOCl içeren çözelti üretilebilir.

Potansiyel operasyonel avantajlar:

• ihtiyaca göre üretim
• hazır sanitasyon çözeltisi taşıma ihtiyacının azaltılması
• kimyasal depolama gereksiniminin azaltılması
• ölçeklenebilir üretim
• mevcut temizlik ve sanitasyon sistemlerine entegrasyon
• üretim parametrelerinin kontrol edilmesi
• taze üretilmiş çözeltinin bulunabilirliğidir

Ancak yerinde sistemin uygunluğu:

• kullanım amacına
• gerekli konsantrasyona
• su kimyasına
• organik yüke
• tesis büyüklüğüne
• ekipman uyumluluğuna
• veteriner protokollerine
• yürürlükteki mevzuata

bağlıdır.

Veteriner Ortamları İçin EcolyTech Çözümleri

EcolyTech, hipokloröz asit bazlı çözeltilerin işletme içerisinde üretilmesine yönelik elektrokimyasal sistemler geliştirmektedir.

Veterinerlik ve hayvan bakım tesislerinde uygun şekilde yapılandırılmış sistemler potansiyel olarak şu alanlardaki çevresel sanitasyon programlarını destekleyebilir:

• veteriner klinikleri
• hayvan hastaneleri
• kulübeler
• hayvan barınakları
• yetiştirme tesisleri
• kanatlı kümesleri
• hayvancılık alanları
• kafesler ve taşıma ekipmanları
• yıkanabilir çevresel yüzeyler
• genel tesis hijyeni

HOCl'nin yara, kulak veya başka bir klinik uygulamada doğrudan hayvana uygulanması planlanıyorsa kullanılan formülasyonun söz konusu veteriner kullanımına özel olarak uygun ve izinli olması gerekir.

Çevresel sanitasyon için üretilmiş bir çözelti otomatik olarak veteriner tıbbi ürünü veya yara bakım ürünü şeklinde sunulmamalıdır.

Veteriner Hijyeninde Daha Bütüncül Bir Yaklaşım

Etkili veteriner enfeksiyon kontrolü yalnızca tek bir dezenfektandan oluşmaz.

Başarılı bir sistem:

• temizlik
• uygun dezenfeksiyon
• gerektiğinde izolasyon
• doğru hayvan yönetimi
• ekipman hijyeni
• çevresel izleme
• akılcı antibiyotik kullanımı
• veteriner hekimin klinik değerlendirmesi

unsurlarını birlikte içermelidir.

Bilimsel araştırmalar HOCl ve elektrolize su teknolojilerinin köpek ısırığı yaralarından köpeklerde kulak bakımına, veteriner hastanelerindeki hava hijyeninden kanatlı tesislerinin dezenfeksiyonuna kadar gerçek veteriner uygulamalarında araştırıldığını göstermektedir. [1]

Bu çalışmaların ortaya koyduğu en önemli noktalardan biri de uygulama koşullarının sonucu belirlediğidir.

Konsantrasyon, pH, organik yük, temas süresi ve kullanım amacı kontrol altında tutulmalıdır.

HOCl bazlı teknoloji doğru şekilde üretildiğinde, uygun kullanım için doğrulandığında ve doğru amaçla kullanıldığında veteriner klinikleri ve hayvan bakım tesislerinde çevresel hijyen ve mikrobiyal yönetimi destekleyen değerli bir araç olabilir.

Kaynaklar

[1] Peters, M. et al. (2026). Dog-to-dog bite wound management - Comparison of the antiseptic efficacy of polyhexanide and hypochlorous acid with regard to reducing the use of antibiotics: A randomized clinical trial. The Veterinary Journal, 315, 106505. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41276211/

[2] Evaluation of hypochlorous acid as an ear flush in dogs with chronic otitis externa (2023). Veterinary Dermatology. Kronik otitis externa bulunan 20 köpekle yapılan klinik araştırma. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36517454/

[3] Effect of Mechanical Debridement and Irrigation With Hypochlorous Acid Wound Management Solution on Methicillin-resistant Staphylococcus aureus Contamination and Healing Deep Dermal Wounds in a Porcine Model. Debridman sonrasında HOCl irrigasyonunun MRSA ile kontamine yaralar üzerindeki etkisini inceleyen çalışma. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34370678/

[4] Robson, M. C. et al. (2007). Hypochlorous Acid as a Potential Wound Care Agent: Part II. Stabilize HOCl'nin yara bakteriyel yükü ve yara iyileşmesi üzerindeki etkisini inceleyen hayvan modeli çalışması. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17492051/

[5] Airborne bacterial profiling and air disinfection efficacy in small animal hospitals in South Korea (2026). Veteriner hastanelerinde havadaki bakteriler ve nötr elektrolize su uygulamasını inceleyen çalışma. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41494742/

[6] Application of slightly acidic electrolyzed water for inactivating microbes in a layer breeding house. Kanatlı yetiştirme tesislerinde elektrolize suyun tesis yüzeyleri ve farklı materyaller üzerindeki mikrobiyal etkinliğini inceleyen çalışma. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24046401/

[7] Zang, Y. T. et al. (2015). Modeling disinfection of plastic poultry transport cages inoculated with Salmonella Enteritidis by slightly acidic electrolyzed water using response surface methodology. Poultry Science. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26188036/

[8] Virucidal efficacy of acidic electrolyzed water against African swine fever virus and avian influenza virus (2020). Aktif klor konsantrasyonu ve organik yükün virüsidal etkinliğe etkisini inceleyen çalışma. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33310998/

[9] Free chlorine loss during spraying of membraneless acidic electrolyzed water and its antimicrobial effect on airborne bacteria from poultry house (2014). Püskürtme koşulları, serbest klor kaybı ve havadaki bakterilerin kontrolünü inceleyen çalışma. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24959770/